ABD-İran Savaşının Gölgesinde
Özbekistan'ın, Enerji ve Jeopolitik Alanlarında Bağımsızlık Sağlaması Nasıl Mümkün Olabilir?

ABD’nin İran’a karşı başlattığı savaşın etkisi sadece Orta Doğu ile sınırlı kalmadı; aynı zamanda küresel enerji piyasalarını, ulaşım koridorlarını ve jeopolitik dengeyi de etkiledi; bu da aynı şekilde Orta Asya ülkelerini de bu yeni koşullara uyum sağlamaya zorladı. Denize kıyısı olmayan bir ülke olan Özbekistan için İran, sadece komşu bir devlet değil; aksine onun Basra Körfezi ile Hint Okyanusu'na erişimini sağlayan hayati bir transit ülkedir. Bu nedenle İran’da yaşanan herhangi bir istikrarsızlık, Özbekistan’ın dış politikasını, dış ticaretini ve enerji güvenliğini doğrudan etkilemektedir.

Şu ana kadar Özbekistan’ın dış politikasında keskin bir dönüşüm yaşanmamıştır. Ancak son olaylar, dış politikada dengeyi korumakla yetinmenin ülke için yeterli olmadığını, aksine -her şeyden önce- enerji ve ekonomi alanlarında bağımsızlığı güçlendirmenin gerekli olduğunu ikinci kez ortaya koymuştur.

Bu bağlamda en önemli alan enerjidir. Özbekistan kısmen petrol ve doğal gaz üreten bir ülke olmasına rağmen, yerel ihtiyaçlarının bir kısmını benzin ve motorin ithal ederek karşılamaktadır. Aynı zamanda yerel pazarda yakıt fiyatları, süregelen eksiklikle birlikte yüksek seyretmeye devam etmektedir.

Bu açıdan bakıldığında, İran ile ekonomik iş birliği Özbekistan için belirli fırsatlar sunabilir. Devlet desteği sayesinde İran, iç pazardaki yakıt fiyatları açısından dünyanın en ucuz ülkelerinden biri sayılır. Tabii ihracat fiyatları, nakliye maliyetleri ve uluslararası yaptırımlar nedeniyle bu fiyatların Özbekistan’a doğrudan uygulanması mümkün değildir. Bununla birlikte İran ile istikrarlı ekonomik ilişkiler, yakıt tedarikinin çeşitlendirilmesine ve enerji güvenliğinin güçlendirilmesine hizmet edebilir.

Burada önemli bir diğer husus ise şudur; Hindistan bile İran'ın Çabahar Limanı üzerinden Afganistan ve Orta Asya'ya erişimini sürdürmek için ABD ile müzakerelerde bulunmuş ve Washington'dan yaptırımlar konusunda geçici muafiyet almıştır. Bu durum, jeopolitik rekabetin gölgesinde bile İran üzerinden geçen ulaşım koridorlarının önemini yitirmediğini ortaya koymaktadır.

Nitekim savaş, Hürmüz Boğazı’nın küresel enerji açısından hayati önemini bir kez daha kanıtlamıştır. Ayrıca petrol fiyatlarındaki dalgalanmalar ve Rusya’daki petrol altyapısına yönelik saldırılar da Orta Asya piyasasını etkilemiştir.

Özellikle Temmuz 2026’da, Ukrayna’nın insansız hava araçlarıyla Omsk petrol rafinerisine düzenlediği saldırı, Rus yakıt lojistiği üzerindeki baskının artmasına yol açmıştır. Bundan önce Novorossiysk’taki CPC (Hazar Boru Hattı Konsorsiyumu) terminaline yönelik saldırılar, Kazakistan’ın petrol ihracatlarını ciddi şekilde etkilemişti. Bu olaylar tek bir gerçeği ortaya çıkarmıştır: Bu da bölge ülkelerinin, tek bir ulaşım koridoruna veya tek bir tedarik kaynağına aşırı bağımlı kalmamaları gerektiğidir.

Bu sürece paralel olarak Orta Asya, büyük devletler arasındaki rekabetin çok daha önemli bir alanına dönüşmüştür. Zira Rusya, bölgedeki güvenlik ve enerji alanlarındaki nüfuzunu korumaya çalışmaktadır. Moskova için Orta Asya, sadece bir ihracat pazarı değil, aksine güneyde bir güvenlik kuşağı ve Avrasya’daki jeopolitik konumunu korumak için hayati bir parçadır. Çin ise “Kuşak ve Yol” girişimi kapsamında alternatif ulaşım koridorlarına olan ilgisini yoğunlaştırmıştır.

Aynı zamanda ABD ve İngiliz şirketler petrol, gaz, madencilik ve ulaşım alanlarında varlıklarını genişletmeye çalışmaktadır. Bu durum Özbekistan’a yatırımlar ve teknolojiyi çekmek için bir fırsat verebilir. Bununla birlikte stratejik sektörlerdeki ulusal çıkarların, her türlü kısa vadeli ekonomik kazançların üzerinde tutulması gerekir.

Ancak jeopolitik rekabetin tırmanmasının gölgesinde Özbekistan için en doğru yol, bir dış gücü başka bir dış güçle değiştirmek değil, aksine ulusal çıkarlara dayalı bağımsız bir strateji oluşturmaktır:

Birincisi: Orta Asya ülkelerinin karşılıklı iş birliğini yeni bir seviyeye taşıması gerekmektedir. Yani enerji, su kaynakları, ulaşım, güvenlik ve dış ticaret gibi stratejik konularda dış ülkelerden çözümler beklemek yerine Özbekistan, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan ve Türkmenistan’ın ortak çıkarlara dayalı koordineli bir politika kurması, bölgenin istikrarını güçlendirecektir. Bu, herhangi bir ülkeye karşı bir siyasi blok değildir; aksine müzakerelerde Orta Asya’nın konumunu güçlendirmeye hizmet etmektir.

İkincisi: Enerji güvenliğinin sağlanmasının, sadece yeni ithalat kaynakları arayışıyla sınırlı kalmaması gerekir. Eğer Özbekistan, güneş enerjisi ve rüzgâr enerjisini, sakinler, toplumsal tesisler ve hizmet altyapısı sektörlerinde geniş çapta uygulamaya koyarsa, yerel gaz tüketiminin bir kısmını azaltma fırsatı yakalayacaktır. Sonuç olarak serbest kalan gaz miktarları sanayi sektörlerine, yüksek ek değere sahip üretime veya ihracata yönlendirilebilir. Bu da ülkedeki enerji verimliliğini ve ekonomik istikrarı güçlendirecektir.

Üçüncüsü: Enerji sektöründe başlayan yeniden yapılanma, yalnızca yönetim değişikliğiyle sınırlı kalmamalıdır. Aksine temel hedef; yerli bilimsel kapasitenin geliştirilmesi, mühendis ve teknolojistlerin eğitilmesi ve petrol-gaz sanayisinde teknolojik bağımsızlığın sağlanması olmalıdır. Eğer yabancı uzmanlar getirilirse de, bunların görevi, işi bizzat kendilerinin yapmaları değil, bilgi ve teknolojiyi yerel personele aktarmak olmalıdır. Uzun vadeli hedefe gelince; petrol ve gazın çıkarılması, rafine edilmesi ve yüksek ek değere sahip ürünlerin üretimi silsilesini yerli uzmanların sorumluluğuna devretmektir.

Dördüncüsü: Doğal kaynakların yönetiminde ulusal çıkarın öncelikli olması gerekir. Nitekim Kazakistan Anayasası’nda, toprak, yeraltı kaynakları, sular ve diğer doğal kaynakların halkın mülkü olduğunu özellikle belirtilmiştir. Özbekistan ayrıca, stratejik yeraltı kaynaklarının yönetiminde ulusal çıkarları güçlendiren yasal güvenceleri güçlendirmesi gerekir; başka bir deyişle doğal kaynakların hiçbir koşulda özelleştirilmesine izin verilmemesi gerekir. Aynı zamanda sadece yabancı yatırımları çekmek yeterli değildir; aksine teknoloji transferi, yerel kadroların eğitimi ve ülke içindeki yüksek ek değere sahip üretimin organize edilmesi, her türlü büyük ölçekli projenin temel şartları olması gerekir. Aksi takdirde ülke, doğal kaynaklarını ihraç eden ancak teknoloji konusunda bağımlı olan bir ekonomi olarak kalmaya devam edecektir.

Sözün özü ABD-İran savaşı Özbekistan’a çok büyük bir ders vermiştir: Bu da gerçek tehlikenin dış rekabetin kendisinde değil, aksine iç ekonomik ve teknolojik bağımlılıkta olduğudur. Dolayısıyla enerji alanında bağımsızlık, bölgesel işbirliği, ulusal kadrolar ve halkın çıkarlarına dayalı doğal kaynakların yönetimi, ülkenin sürdürülebilir kalkınmasının temel dayanaklarıdır.

Allahu Teala şöyle buyurmuştur: وَلَن يَجْعَلَ اللَّهُ لِلْكَافِرِينَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ سَبِيلاً “Allah, müminlerin aleyhine kâfirlere hiçbir yol vermez.” [Nisa 141]

Bu ayet Müslümanlara, dış güçlere bağımlı kalmadan kendi imkânlarına, uzmanlarına ve Allah’ın şeriatına dayalı adil bir hükümet için çalışmaları gerektiğini hatırlatmaktadır. Müslüman bir devletin gerçek bağımsızlığı, bir dış güçten diğerine meyletmekte değil; aksine Allah’ın hükümlerine dayalı ekonomik, siyasi ve enerjiyle ilgili kararları bağımsız bir şekilde alma cesaretine sahip olmakta ve adil bir yönetim kurmakta yatmaktadır. Ayrıca devletin gerçek gücü, sadece dış güçler arasındaki dengeyi korumakta değil; aksine helal ve haram ile ümmetin maslahatına dayalı İslam nizamının herhangi bir devletin politikasından üstün olduğunu belirlemede yatmaktadır. İşte o zaman gerçek anlamda istikrarlı bir toplum ortaya çıkacaktır.

Hizb-ut Tahrir Merkezi Medya Ofisi İçin Yazan
İslam Ebu Halil - Özbekistan

El-Raye Gazetesi Sayı 611 Öne Çıkanlar

Daha fazla bilgi için TIKLAYINIZ

Çarşamba, 22 Safer 1448 H. | 5 Ağustos 2026 M.

Haber-Yorum

Bangladeş, Yenilgiden Kurtulup Batı’nın Egemenliğine Meydan Okumak İçin Batı’yla Bağlantısı Olmayan Bir liderliğe İhtiyaç Duymaktadır

Haber:

ABD Özel Temsilcisi Sergio Gor, 30 Temmuz-1 Ağustos 2026 tarihleri arasında Bangladeş’i ziyaret etti; bu, Gor’un ABD’nin Hindistan Büyükelçisi olarak göreve başlamasından bu yana ülkeye yaptığı ilk resmi ziyaret oldu. Ziyaret, Bangladeş’in dış politika yönelimini, özellikle de Çin ile ilişkilerinin derinleşmesini ve büyük güçler arasında stratejik bir denge kurma çabalarını değerlendirmeye odaklandı. Ziyaret sırasında Gor, Başbakan Tarık Rahman, Dışişleri Bakanı Halilur Rahman ve Hindistan Yüksek Komiseri Dinesh Trevidi ile bir araya gelerek ikili ilişkiler, ticaretin genişletilmesi ve bölgesel güvenlik konularını ele aldı. Diplomatik gözlemciler, ziyaretin hedefinin, Washington’un Bangladeş’teki askeri ve ticari varlığını genişletme ve kapsamlı demokrasi olarak adlandırdığı kavramı pekiştirme çabalarını değerlendirmek ve aynı zamanda Dakka’nın Çin’e yönelmesi ve önerilen ekonomik koridor projeleriyle ilgili endişelere çözüm bulmak olduğuna işaret ettiler. (Daily Star, Times of India)

Yorum:

Bu ziyaret kritik bir dönemde gerçekleşmiştir. Zira Bangladeş, Kızıldeniz’deki Husi tehdidine karşı koymak amacıyla Suudi Arabistan’ın liderliğindeki bir deniz koalisyonuna katılmanın eşiğindedir. Bu ittifak, savunma amaçlı bir adım olarak sunulmuş olsa da, öncelikle ABD’nin çıkarlarına hizmet etmektedir. Nitekim Amerika Birleşik Devletleri halihazırda Hürmüz Boğazı'nda İran ile bir çatışma halinde olup başka bir kapanmaya daha tahammül edemez; bu nedenle politikalarını uygulamak için Bangladeş gibi bölgesel müttefiklerini kullanmaktadır ki bu da açıkça vekalet yoluyla olan bir girişimdir.

Ancak Bangladeş, neden kendini bu tutumun içinde buluyor? Cevap, ülkenin Batılı uluslararası sistemin içindeki konumunda yatmaktadır. Çünkü ülkenin laik liderliği, milliyetçilik iddiaları hangi boyutta olursa olsun, kendisini Batı egemenliğinin çerçevesi dışında tasavvur edemez. Ayrıca ülke, bir yandan Bangladeş’in Çin’den uzaklaşmasını isteyen ABD, diğer yandan ise Bangladeş’in çok ihtiyaç duyduğu ekonomik desteği sağlayan Çin olmak üzere iki süper güç arasında sıkışmış durumdadır. Bununla birlikte Bangladeş, ABD’nin ticaret anlaşmaları, şartlar ve Gore’un ziyareti gibi diplomatik ziyaretler yoluyla uyguladığı baskılar nedeniyle Çin’in desteğini elde etmek için bağımsız bir şekilde çalışamamaktadır. İşte bu zor denge, Bangladeş’i sürekli bir çatışma halinde tutacaktır.

ABD’nin şu anki konumu göz önüne alındığında, bu denklem çok daha tehlikeli bir hale gelmektedir. Zira onun İran karşısında gerilemesinin ve Orta Doğu’daki nüfuzunun tükenmesinin gölgesinde, bu tür ziyaretler baskı noktaları oluşturmaktadır. Gerçek hedef ise, Amerika’nın hedeflerine hizmet etmek için Bangladeş’teki Müslüman silahlı kuvvetleri, diğer Müslümanlarla savaşmak için bir araç olarak kullanmaktır. Bu ise sadece jeopolitik bir çatışma değildir; aynı zamanda Allah Subhanehu ve Teala'ya ve ümmete karşı ahlaki bir başarısızlık ve emanete bir ihanettir.

Bu nedenle Bangladeş’in, Batı’nın çıkarlarıyla ya da laik tavizlerle bağlantılı olmayan farklı bir liderlik tarzına şiddetle ihtiyacı vardır. Yani onun, Nübüvvet Minhacı üzere bir liderliğe ihtiyacı vardır. Çünkü sadece böyle bir liderlik, mevcut yenilgi durumundan kurtarmaya ve Batı’nın egemenliğine meydan okumaya muktedirdir. Zira Allahu Teala şöyle buyurmuştur: وَلَا تَرْكَنُوا إِلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّكُمُ النَّارُ “Zulmedenlere meyletmeyin; sonra size ateş dokunur (cehennemde yanarsınız).” [Hud 113] Dolayısıyla Bangladeş'in, ister Amerika olsun ister onun vekilleri olsun zalimlere meyletmekten vazgeçmesi ve kendi ilkeleri üzerinde durmaya başlaması gerekir.

Hizb-ut Tahrir Merkezi Medya Ofisi İçin Yazan
İrtiza Çudrî – Bangladeş

Suudi Arabistan, aralarında 13 ülkenin daha bulunduğu devletlerle birlikte kendi liderliğinde çok uluslu bir deniz savunma ittifakı kurduğunu açıkladı. Yapılan açıklamada, bu adımın Kızıldeniz, Bâbülmendep Boğazı ve Aden Körfezi’nde giderek artan tehditlere karşı uluslararası deniz taşımacılığını, ticaret yollarını ve enerji arzını korumayı amaçladığı ifade edildi. Bu girişim, İran ile müttefik olan Husilerin saldırıları sonucunda dünyanın en yoğun ticaret güzergâhlarından birinin sekteye uğramasının ardından geldi.

Bu girişime bakan kişi, asıl amacının sömürgeci kâfir Batılı ülkelerin ekonomilerini korumak ve petrolün onlara ulaşmasını güvence altına almak olduğunu açıkça anlar. Üstelik bu, petrolün asıl sahibi olan Müslümanların zararına ve ümmeti her yerde ezen kâfirlerin ekonomisini döndürmek için hammadde akışını sağlayan hain yöneticilerin elleriyle yapılmaktadır! Toplantının sonunda yayımlanan bildiride, Suudi Arabistan, Kuveyt, Bahreyn, Katar, Pakistan, Türkiye, Mısır, Ürdün, Yemen, Bangladeş, Nijerya, Sudan, Cibuti ve Federal Somali olmak üzere 14 ülkenin katılımıyla kurulan bu ittifak memnuniyetle karşılandı. Buna karşın Abu Dabi ve Maskat’ın bu ittifakın kuruluşunu açıkça desteklemediği görülürken, davet edilen diğer ülkelerin listesi ise gizli tutuldu.

Bu ittifak, Müslüman beldelerinin merkezinde istikrarsızlığı artıracak ve mezhep temelli bir çatışmanın zeminini hazırlayacaktır. Nitekim Suudi Arabistan, 27 ve 28 Temmuz 2026 tarihlerinde Suudi topraklarına saldırılar düzenlemekle suçladığı Irak’ın doğusuna 29 Temmuz 2026’da ABD Merkez Kuvvetleri (CENTCOM) ile birlikte hava saldırıları düzenlemiştir. Bu tablo, Washington’un ittifakı bizzat yönlendirdiğini ve varlığıyla onu kontrol altında tuttuğunu, yokluğunda ise çatışmaların alevlenebileceğini göstermektedir.

Bu şaibeli ittifak, Amerika ile beslemesi Yahudi varlığının 28 Şubat 2026’da İran’a karşı başlattığı ve bugün de Hürmüz Boğazı çevresinde devam eden saldırılar ile Husilerin 20 Temmuz 2026’da Bâbülmendep Boğazı’nda Suudi gemilerine deniz ablukası uygulamasının ardından kurulmuştur.

Riyad yönetimi, 2015 yılında Amerika’nın İslam uygarlığına karşı yürüttüğü planlar doğrultusunda, 1916 Sykes-Picot Anlaşması’nın yüzüncü yılına yaklaşılırken Orta Doğu’nun yeniden şekillendirilmesi amacıyla Arap Koalisyonu’nun başına geçirilmiştir.

Konuyu derinlemesine inceleyenler, Mekke-i Mükerreme’deki Beytullah’a ve Medine-i Münevvere’deki Mescid-i Nebevi’ye komşu olan Kızıldeniz’in uzun yıllar boyunca tamamen bir İslam denizi olduğunu; Portekizli, İngiliz ve Fransız Avrupalı denizcilerin buraya yaklaşmasına izin verilmediğini görecektir. Ancak Hilafet Devleti güneşinin batmasıyla birlikte burası, eski sömürgeci İngiltere ile yeni sömürgeci Amerika arasında bir çatışma sahasına dönüşmüştür.

Uluslararası bloklaşmalar barış ve diğer devletler için bir tehlike oluşturmakta, uluslararası sahnede büyük kötülüklere yol açmaktadır. Amerika, öncelikle kendi çıkarlarını gerçekleştirmek üzere 1991’de Irak’a, 2001’de Afganistan’a ve 2003’te yeniden Irak’a karşı uluslararası askerî koalisyonlara liderlik etmiştir. Dolayısıyla, bloklaşma fikrini benimseyen halklar ve devletler nezdinde uluslararası bloklaşma anlayışının değiştirilmesi şarttır.

Ey iman ve hikmet halkı! Aranızda, sizi yoksulluğa ve felaketlere mahkûm eden, kâfir sömürgecilerin isteklerine zemin hazırlayan ve çıkarları uğruna kanınızı akıtan ajan yöneticileri tarihin çöplüğüne atacak yiğitler yok mu?! Aranızda, Haremeyn-i Şerifeyn’in yanı başındaki bu yaralı toprakları kirletenleri kovmak ve Hilafet Devletinde olduğu gibi o toprakları yeniden eski temizliğine kavuşturmak için bu yeryüzü pisliklerini bu topraklardan temizleyecek kimse yok mu? Rasûlullah SallAllahu Aleyhi ve Sellem şöyle buyurmuştur:

ثُمَّ تَكُونُ خِلَافَةٌ عَلَى مِنْهَاجِ النُّبُوَّةِ“Sonra Nübüvvet metodu üzere Hilafet olacaktır.”